Ebced Hesabı

Ebced Hesabı Nedir?

Ebced kelimesi, Arap alfabesindeki harflerin kolay ezberlenebilmesi için, harflerin birleştirilmesiyle meydana gelen 8 anlamsız kelimenin ilkidir. Ebced, ilk kelimenin adı olduğu gibi, aynı zamanda diğer kelimelerin tümünün de adıdır.
Yani ebced, eski alfabeye verilen addır. Abcad, ebicad, ebiced ve abucad da denmesine rağmen tutunmuş şekli ebced dir. 8 anlamsız kelime soldan sağa doğru şöyle sıralanır Ebced, Hevvez, Hutti, Kelemen, Sa’fas, Karaşet, Sehaz ve Zazağ. Son kelime Zazığlen veya Zazağlen şeklinde de okunmuştur. Ebced’in menşei hakkında çok şeyler söylenmiştir. Bunların pek çoğu rivayetlerden oluşmaktadır. Alfabeyi oluşturan 8 kelimenin ilk 6’sının Medyen ülkesinin krallarının adları olduğu 6 şeytanın adı olduğu haftanın günlerinin her birinin adı olduğu ilahi isimlerin baş harfleri olduğu Hz. Adem (A. S. )’in cennetten kovuluşunun evreleri olduğu ilahi emirleri ve yasakları verdiği Pers hükümdarı Sâbûr’un çocuklarının adları olduğu vs. gibi birbirinden farklı rivayet ve yorumlara konuyla ilgili kaynaklarda sıkça rastlanmaktadır. Bunun yanı sıra ebcedi dinî motiflerle açıklayan kaynaklar da vardır.

Ebced Hesabının Özelliği

Ebced’in en büyük özelliği Ebced hesabı adı verilen bir işlemde kullanılmasıdır. Buna göre, ebced ifadesindeki her harfin bir sayı değeri vardır ve bu değerlerden istifadeyle bir çok konuda pek çok işlemler yapılmıştır. İşte bunların her birine bu hesabın adı verilir. Ebced alfabe düzeninin harfleri 1′den 9′a, 10′dan 90′a, 100′den 1000′e doğru numaralandırılır. Bunu şu şekilde de gösterebiliriz

Ayrıca bu alfabede gözükmeyen pe harfi be gibi, çe harfi de cim gibi kabul edilerek onların sayı değerlerini alır. Eskilerin hisâb el-cümel dedikleri, ebced hesabının 4 çeşidi vardır Büyük, en büyük, küçük ve en küçük ebced hesabı. Yukarıdaki tablo, eskiden büyük ebced (cümel-i kebîr) olarak ele alınmış, ama bugün küçük ebced (cümelsağir) olarak değerlendirilmektedir. Kultanıldıgı Yerler Ebced alfabe düzeninde her bir harfin bir rakama tekâbül etmesi keyfiyeti, Türk-İslâm kültüründe, hemen hemen her sahaya yayılan bir kullanımı ortaya koymuştur. Rakamla ifâde edilecek şeyler yazıyla, yazıyla ifâde edilecek şeyler de rakamla işaret edilir olmuştur.

Günlük ihtiyaçlarda ebced hesabı

Özel notlar ve ticari ilişkilerde kullanılmıştır. Örneğin 100 akçe alacağı olan birisi alacaklı olduğu kişiye bir kağıt üzerinde bir kaf harfı yazıp gönderince hem alacağını istemiş, hem de konuyu aracıdan saklamış oluyordu.

İsim sembolü olarak ebced hesabı

İki veya daha fazla kelimenin sayı değerlerinin aynı olmasından istifadeyle birini söylemekle diğeri kastedilmiş kabul edilerek halk arasında kullanılagelmiştir. Meselâ Muhammed kelimesi 92′dir. Aman kelimesi de 92′dir. Mevlevî kelimesi de 92′ ettiğinden bu kavramlar arasında bir ilgi kurulmuştur.

En meşhurlarından biri şudur Aman lafzı senin ism-i şerîfinle müsavidir Anınçin aşıkın zikri amandır ya Resulullah Keza bu konuda ilim = amel = sa’y kelimelerinin sayı değeri 140′dır. Hem sayı değeri itibariyle hem de anlamca aralarında bir irtibat vardır. Hilâl, lâle ve Allah lafzı da sayı değeri bakımından 66 etmektedir. Bu husustan dolayı kültürümüzde hilâl ve lâleye daha özel bir yer verilmiştir.

Çocuğa isim verilirken ebced hesabı

Doğum tarihinin bir kelime veya bir, iki isimle belirlenmesidir. Hangi isimler çocuğun doğduğu seneyi ebced hesabıyla verirse, o isimlerden biri çocuğa verilmiştir. Mesela H. 1311′de doğan çocuğa Mahmud Bahtiyar, Süleyman Hurşid, Yusuf Mazhari, Ömer Rıza ve Recep Servet gibi isimlerden biri verilebilir. Çünkü bunların her biri 1311 etmektedir.

Kitap ve makalelerde ebced hesabı

Eskiden kitapların ön söz, giriş, takdim sayfaları ile numara almayan sayfalar hep ebced alfabesine göre numaralandırılmıştır. Kitapların ay ve sene kayıtları, yazı bölümleri ve madde başlıkları hep ebced düzenine göre tanzim edilmiştir.

Resmi devlet kayıtlarında ebced hesabı

Devlet arşivlerinde yer alan birçok resmi belgeler, tutanaklar, fezleke ve mazbatalar, tarihler başta olmak üzere vak’anüvis kayıtları, vakıf kayıtları ile sayım ve envanter hesapları hep bu hesaba göre tanzim edilmiştir.

Bilimde ebced hesabı

Fizik, matematik, geometri ve astronomide sıkça kullanılmıştır. Sa’fas kelimesinin harfleri kullanılmıştır. Astronomide büyük rakamlar ğayn harfinin birkaç tekrarı ile de sağlanabilmiştir. Ebced hesabı, musikide de kullanılmıştır. Buna göre sesler ve perdeleri ebced alfabe düzeninden istifade edilerek oluşturulan bir ebced notası ile belirlenmiştir. Bu hesabın en çok kullanıldığı yerlerden biri hiç şüphesiz mimarlıktır. Özellikle Mimar Sinan, eserlerinde, boyutların modüler düzeninde çok sık kullanılmıştır. Temel İslami kavramlardan oluşan bu hususa birkaç misal verelim Süleymaniye’de zeminden kubbe üzengi seviyesi 45, kubbe alemi 66 arşın yüksekliktedir. Ebced e göre Âdem 45, Allah lafzı da 66 etmektedir. Yine Selimiye’de de kubbeyi taşıyan 8 ayağın merkezlerinden geçen dairenin çapı 45 arşındır. Kubbe kenarı zeminden 45, minare alemi buradan itibaren 66 arşındır. Süleymaniye ve Selimiye’nin görünen siluetleri 92 arşındır ki, bu da Muhammed kelimesinin karşılığıdır.

Eski ve gelecek olayların tarihlerini bulmada ebced hesabı

Özellikle Kuran-ı Kerim ve hadislerden yapılan çalışmalarla geçmiş ve gelecek olaylara ait tahminler yapılmıştır. İstanbul’un Fethinin beldetun tayyibetun cümlesinden çıkartılması gibi. Bediüzzaman said-i Nursi’nin Sikke-i Tasdik-i Gaybi adlı eserinde bununla ilgili çok sayıda örnek bulunmaktadır.

Tarih düşürmede ebced hesabı

Ebced hesabının en fazla en fazla kullanıldığı yer hiç şüphesiz tarih düşürmedir. Bunun için o olayın tarihini verecek ustalıklı bir kelime veya mısra söylenir ki, hesaplandığında o olayın tarihi ortaya çıkar. İşte tarih düşürme sanatı adı verilen bu sanat divan edebiyatı boyunca kullanılmış ve bütün kültür varlıklarımızın kitabelerinde yer almıştır.

Tasavvuf ve din ilimlerinde ebced hesabı

Ebced hesabının tasavvuf ve din ilimlerinde kullanıldığına şahit olmaktayız. Özellikle Kelime-i Tevhid veya Esmâ-i Hüsn adan bir ismin kaç aded zikr edileceği ebced tablosuna göre tayin edilir. Kur’an tefsirlerinde ve hatta Kadir gecesinin tayininde de ebcedin kullanıldığını bilmekteyiz.

Cifr ve vefk ilimlerinde ebced hesabı

Ebced hesabı ayrıca cifr, vefk gibi ilimlerde, astrolojide, gömü aramada da kullanılmıştır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir